Թերաճությունը աճող սերնդի հիվանդություն է

Խնդիր, որը պահանջում է ուշադիր վերաբերմունք ու իրազեկություն

Արտաքնապես տարիքին չհամապատասխանելը վկայում է երեխաների շրջանում առկա լուրջ խնդրի մասին։ Խնդիր, որի անունն է թերաճություն։ Այն Հայաստանում բավականին մեծ տարածում ունի։ Պատճառները տարբեր են. մի դեպքում՝ թերսնուցումն է, որի հիմքում սոցիալական պայմաններն են, մյուս դեպքում՝ հիվանությունը, մեկ այլ դեպքում էլ ծնողի անուշադրությունն ու իրազեկվածության պակասը։

Ըստ DHS—2010թ. տվյալների՝ մինչեւ 5 տարեկան երեխաների 19 տոկոսը թերաճ է՝ կարճահասակ, իսկ 8 տոկոսը՝ խիստ թերաճ է, այսինքն՝ շատ կարճահասակ։ Կարճահասակությունն ավելի տարածված է գյուղաբնակ, կրթական ցածր մակարդակ ունեցող կանանց եւ առավել աղքատ տնային տնտեսությունների երեխաների շրջանում։

«Նույն հետազոտության ժամանակ մինչեւ 5 տարեկան երեխաների 4 տոկոսի մոտ գրանցվել է թերսնվածություն եւ 2 տոկոսից պակասի շրջանում՝ խիստ թերսնվածություն։ Թեպետ, ընդհանուր առմամբ թերսնվածության ցուցանիշի տարածվածությունը ցածր է, սակայն այն անհամեմատ բարձր է ցածր կրթական մակարդակ ունեցող մայրերի, մինչեւ 6 ամսական եւ առավել աղքատ ընտանիքների երեխաների մոտ։ Հետազոտությամբ փաստել են նաեւ, որ երեխաների 5 տոկոսը թերքաշ է, ինչը մատնանշում է, որ Հայաստանի երեխաները կրկնակի թերքաշ են միջազգային ստանդարտ բնակչության համեմատ»,– «ՀՀ»—ի հետ զրույցում ասաց ՀՀ առողջապահության նախարարության մոր եւ մանկան առողջության պահպանման վարչության երեխաների առողջության պահպանման բաժնի պետ Նունե Փաշայանը։

Մինչեւ հինգ տարեկան երեխաների շրջանում թերաճության մասնաբաժինը թեեւ ցածր տոկոսով, սակայն տարեցտարի աճել է՝ 2000 թվականին կազմելով 17, 2005—ին՝ 18, իսկ 2010—ին՝ 19 տոկոս։ Վերջին 10 տարիների ընթացքում թերսնվածության ցուցանիշը եւս աճի ակնհայտ միտում է արձանագրել. 2000 թվականի 2 տոկոսի փոխարեն 2010—ին այն կազմել է 4 տոկոս։ Թերքաշ երեխաների տեսակարար կշիռը եւս նշանակալիորեն աճել է։ Վեջին 10 տարիների ընթացքում 2000 թ. 2 տոկոս ցուցանիշն այժմ կազմում է 5 տոկոս։ 

Թերաճ երեխաների տեսակարար կշիռների էական տարբերություններ կան ըստ մարզերի։ Արագածոտնի եւ Արարատի 10 երեխայից 3—ը թերաճ են։ Խիստ թերաճության ցուցանիշն առավել բարձր է Արարատի, Գեղարքունիքի եւ Սյունիքի մարզերում։

Թերաճության ամենացածր ցուցանիշն արձանագրվել է մայրաքաղաքում՝ շուրջ 11 տոկոս, ամենաբարձրը՝ Սյունիքում՝ շուրջ 36 տոկոս։ 

Ըստ Մեղրիի տարածաշրջանային բժշկական կենտրոնի տնօրեն Ծաղիկ Վարդանյանի՝ Սյունիքում թերաճությանը նպաստող գործոնը ծնողների կողմից անուշադրությունն է. «Այսօր ՀՀ—ում զրոյից յոթ տարեկան երեխաների թերաճությունը գտնվում է բացառապես պետպատվերի տակ։ Մնում է ընդամենը դիմել բժշկի եւ արագ լուծել խնդիրները։ Այստեղ վիտամիններով հարուստ մրգեր կան, արեւի հետ կապված խնդիր չունենք։ Վիտամին «Դ»—ի եւ այլ վիտամինների խնդիր չունենք։ Իսկ դա դրական նշանակություն ունի»։ Խնդրի կանխարգելման նպատակով այստեղ ծնողներին իրազեկում են։ Վերջերս գյուղական հինգ համայնքներում թրենինգային ծրագիր է իրականացվել։ Բոլոր տեսակի խնդիրների մասին հարցերը մանրամասնորեն քննարկվել են, համապատասխան գրականություն է բաժանվել։ «Ես կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր ընտանիքում պարզապես պետք է մի փոքր ուշադիր լինեն։ Գոնե համապատասխան գրաֆիկով ներկայանան համապատասխան բժշկին։ Դրա համար ֆինանսական խնդիրներ չեն առաջանա»,–ի գիտություն ծնողների՝ ասաց Ծ. Վարդանյանը։

Թերաճության դեմ պայքարի համար Հայաստանը վերջերս որոշակի օգնություն ստացավ նաեւ Բրազիլիայից։ Բրազիլիայի կառավարությունը ՄԱԿ—ի մանկական հիմնադրամի հայաստանյան ներկայացուցչությանը նվիրաբերեց 100 հազար ԱՄՆ դոլար։ Գումարը խնդրի լուծմանը որոշակիորեն կնպաստի, սակայն սննդի հարցը հազիվ թե շուտ լուծվի։

«Երեխաների սնուցման խնդիրների շուրջ բավականին լուրջ միջոցառումների իրականացման անհրաժեշտություն կա։ Ասվածը հատկապես կարեւորվում է երեխաների շրջանում աղքատության որոշակի աճի ներկայիս պայմաններում։ Պակաս կարեւոր չէ նաեւ ծնողների, խնամակալների շրջանում երեխաների սնուցման ճիշտ պրակտիկայի եւ հմտությունների ձեւավորումը, հետեւապես նաեւ սահմանափակ միջոցների առկայության պարագայում առավել արդյունավետ սնուցման կազմակերպումը»,–ընդգծեց ԱՆ երեխաների առողջության պահպանման բաժնի պետը։ Ինչպես տեղեկացնում են առողջապահության նախարարությունից, ընդհանուր առմամբ, վերջին տասը տարիների ընթացքում երեխաների սնուցման կարգավիճակը չի բարելավվել։ Ավելին՝ թերաճության եւ թերքաշության ցուցանիշները վատացման կայուն միտում են դրսեւորել։ Սա վկայում է մինչեւ հինգ տարեկան երեխաների մոտ ինչպես խրոնիկ, այնպես էլ սուր սնուցման հետ կապված հնարավոր խանգարումների մասին։

«Որակյալ սնունդը գնի պատճառով մնում է անհասանելի։ Պետք է ավելի շատ բանջարեղեն, կաթնամթերք, միս, միրգ օգտագործել։ Երեխան օրական պետք է սնվի երեքից չորս անգամ։ Կարեւոր է սննդի որակը, որովհետեւ երեխան կարող է սնվել հինգ անգամ, բայց ուտի ոչ այդքան օգտակար ուտելիք»,–նկատեց բժիշկ—դիետոլոգ Վարդանուշ Պետրոսյանը՝ չափազանց կարեւորելով կրծքով կերակրելը։ Երեխայի ծնվելուց հետո մինչեւ վեց ամիս մայրական կաթով կերակրելը պետք է պարտադիր լինի, քանզի դա հիվանդությունից ու խնդիրներից զերծ մնալու լավագույն միջոցն է։

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ